BeataZaradkiewicz

nauczycielka biologii

Gimnazjum w Błędowie

 

 

 

 

 

Konspekt krajobrazowo – przyrodniczej

ścieżki dydaktycznej dla klasy VI lub I gimnazjum

zajęcia można realizować w ramach

koła przyrodniczego (kl. VI) lub biologicznego (kl. I gimnazjum)

w miejscowości, gdzie występuje zbiornik wodny (staw, jezioro, rzeka).

 

 

Temat: Staw – środowisko życia różnych

organizmów.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Staw – środowisko życia różnych organizmów

           (zajęcia terenowe).

 

-         Uczestnikami wycieczki są uczniowie klasy VI lub I gimnazjum

-         Przewidywany termin wycieczki – maj.

-         Czas trwania ścieżki dydaktycznej – 2 godz.

-         Trasa ścieżki dydaktycznej – ok. 1,5 km.

 

Cele ścieżki dydaktycznej:

-         zapoznanie uczniów ze środowiskiem wodnym na przykładzie stawu.

wiadomości:

-         utrwalenie pojęć i terminów biologicznych (np. biocenoza naturalna i sztuczna);

-         wzbogacenie wiedzy o życiu roślin i zwierząt w środowisku wodnym;

-         zrozumienie współzależności między organizmami a środowiskiem ich życia;

-         poznanie nowych gatunków roślin i zwierząt;

-         rozpoznawanie roślin i zwierząt chronionych w naturalnym środowisku;

-         rozumienie podstaw klasyfikacji organizmów (np. organowce, plechowce, bezkręgowce, kręgowce);

-         uczenie się orientacji w terenie.

 

umiejętności: na podstawie posiadanych wiadomości uczeń potrafi:

-         wykazać duże zróżnicowanie środowisk lądowych i wodnych;

-         dokonać samodzielnych obserwacji zjawisk terenowych (ogólnych i szczegółowych);

-         skutecznie posługiwać się atlasami, kluczami do oznaczania roślin i zwierząt oraz innymi materiałami źródłowymi;

-         sprawnie korzystać z przyrządów optycznych (np. lupa, lornetka);

-         samodzielnie formułować i rozwiązywać problemy biologiczne;

-         ukazać szkodliwą działalność człowieka w zaśmiecaniu okolicy i zanieczyszczaniu wód;

-         wykazać wpływ gospodarczej działalności człowieka na życie roślin i zwierząt;

 

postawy:

-         uczeń czuje się odpowiedzialny za stan przyrody;

-         wykazuje zaangażowanie w działaniach na rzecz środowiska naturalnego;

-         uczeń potrafi odpowiednio zachować się w środowisku naturalnym.

 

Typ zajęć: powtórzeniowo – systematyzujące, ćwiczeniowe, problemowe, częściowo – poszukujące.

Rodzaj zajęć: zajęcia na ścieżce dydaktycznej.

Metody: obserwacja ukierunkowana, pogadanka.

Forma pracy: praca w grupach równych frontem, praca indywidualna.

 

Środki dydaktyczne: powielone karty pracy dla ucznia, lupy, lornetki, słoiczki, sita, rękawice gumowe, klucze do oznaczania roślin i zwierząt, atlasy, przewodniki (Przewodnik kieszonkowy W. Dreyer – „Staw”, „Przewodnik do oznaczania krajowych roślin zielarskich” – J. Mowszowicz, „Zwierzęta bezkręgowce naszych wód” – A. Stańczykowska, „Królestwo przyrody – Łąka” – praca zbiorowa, Leksykon przyrodniczy „Żyć i przeżyć. Zależności ekologiczne” – J. Reichholf, Encyklopedia kieszonkowa „Drzewa” – G. Aas, A. Riedmiller, „Poznaj 100 roślin” – J. Szaferowa), notatniki, przybory do pisania, aparat fotograficzny.

 

 

Przebieg zajęć:

I.                    Część przygotowawcza

 

Czynności nauczyciela

Czynności ucznia

Uwagi

1. Czynności wstępne

a)      sprawdzenie ilościowe obecności uczniów;

b)      zapoznanie uczniów z trasą ścieżki dydaktycznej (załącznik nr 1);

c)      wyjaśnienie uczniom, jak mają zachowywać się w terenie ze względu na bezpieczeństwo własne oraz spokój zwierząt;

d)      rozdanie kart pracy (załącznik nr 2).

 

-         uczniowie zbierają się przed budynkiem szkolnym;

-         zabierają ze sobą potrzebne pomoce dydaktyczne

 

-         uczniowie są podzieleni na 2-3 osobowe grupy;

-         uczniowie posiadają gumowe obuwie;

-         w czasie trwania zajęć uczniowie mogą wykonywać zdjęcia (rośliny chronione, zwierzęta, miejsca, które im się szczególnie podobają).

 

 

 

 

II.    Część podstawowa

 

1. Zapoznanie uczniów z rozmieszczeniem stacji (stanowisk pracy);

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

a) przystanek pierwszy

 

Łąka w pobliżu stawu

(teren podmokły, widać stąd aleję spacerową obsadzoną drzewami, na których znajdują się gniazda gawronów)

- nauczyciel pyta uczniów, co wiedzą na temat łąki:

ź      jakie to jest środowisko

ź      jakie rośliny można spotkać na łące?

ź      jakie występują tu zwierzęta

- nauczyciel wydaje polecenia wszystkim grupom:

ź         proszę rozpoznać gatunki roślin występujące na łące,

ź         rozpoznajemy gatunki zwierząt, które można spotkać na łące (wyszczególniamy bezkręgowce i kręgowce)

 

 

 

- nauczyciel zwraca uwagę na kopce kreta (zwierzę chronione);

 

 

- nauczyciel zwraca uwagę na niebezpieczną roślinę, która na dobre zadomowiła się na tych terenach, tzw. Barszcz Sosnowskiego

 

- nauczyciel prosi, aby uczniowie posłuchali śpiewu ptaków, pyta, czy uczniowie rozpoznają po

 głosie jakiegoś ptaka

 

-      uczniowie wraz z nauczycielem rozpoczynają marsz w/g

     zaplanowanej trasy                   ścieżki dydaktycznej;

-      uczniowie po drodze zwracają uwagę na czystość chodników i ulicy;

-      wspólnie zastanawiają się, jakie zmiany zaszły w wyglądzie ich miejscowości w ostatnich latach;

 

-      uczniowie zatrzymują się

 

 

 

 

-      pierwsza grupa uczniów przypomina, jakie warunki panują na łące i jakie żyją tu organizmy;

 

 

 

 

 

-      uczniowie pracują z atlasami do oznaczania roślin i zwierząt

-      małe organizmy oglądają za pomocy lupy;

-      zapisują na kartach pracy nazwy organizmów, które rozpoznali (np. rośliny: tymotka, jaskier, firletka poszarpana, kaszaniec, zwierzęta: ślimak, komar, konik polny, kret)

 

 

- uczniowie rozpoznają Barszcz Sosnowskiego po dużych liściach (których nie dotykają). Wiedzą, że roślina ta może wywołać groźne poparzenia (jeden z uczniów fotografuje roślinę);

 

 

 

-      początkowo kierujemy się na północ, a następnie skręcamy na zachód.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

-      uczniowie z poszczególnych grup przed wycieczką wiedzą, jaki materiał mają powtórzyć i przygotować na zdjęcia;

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

- uczniowie przypominają,     które z rozpoznanych   roślin i zwierząt są chronione;

 

 

 

głosie jakiegoś ptaka?

- nauczyciel rozdaje lornetki, prosi, aby uczniowie obserwowali gniazda gawronów, które znajdują się na drzewach rosnących w pobliżu.

 

b) przystanek drugi

 

Północna strona stawu (teren porośnięty roślinnością szuwarową, trzciną, tatarakiem, wysokimi trawami i drobnymi krzewami)

- nauczyciel pyta uczniów, co przygotowali na temat stawu:

ź         jakie to jest środowisko?

ź         jakie warunki panują w środowisku wodnym?

ź         jakie rośliny można spotkać nad stawem?

- nauczyciel wydaje polecenia wszystkim grupom:

ź         proszę rozpoznać gatunki roślin, jakie występują nad brzegiem stawu i w stawie (przy brzegu),

ź         czy wśród poznanych roślin są glony?

 

 

 

 

ź    proszę pobrać do słoiczka próbkę wody ze stawu;

 

 

 

 

 

 

 

c) przystanek trzeci

Zachodnia strona stawu

(łatwy dostęp do wody)

- nauczyciel pyta, jakie zwierzęta żyją w stawie;

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

- druga grupa uczniów przypomina o warunkach życia w stawie oraz wymienia rośliny, jakie można spotkać w stawie i nad stawem;

 

 

 

- uczniowie pracują z atlasami do oznaczania roślin;

 

 

 

- zapisują w kartach pracy nazwy roślin, które rozpoznali;

 

- jedna grupa uczniów nabiera wody do szklanego słoiczka;

 

 

 

 

 

 

 

 

- trzecia grupa uczniów charakteryzuje zwierzęta bezkręgowce, które mogą występować w stawie i jego bliskim otoczeniu (skorupiaki, owady, pajęczaki, mięczaki):

- czwarta grupa uczniów charakteryzuje kręgowce, które można spotkac nad stawem (np. ryby, żaby);

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

- idziemy w kierunku południowym;

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

- wszelkie próbki wody, piasku, (zwierząt) są pobierane w gumowych rękawiczkach;

- woda prawdopodobnie będzie mętna, brudna, gdyż odprowadzane są do niej ścieki z pobliskiej masarni;

 

 

- nauczyciel wydaje polecenie uczniom:

ź         proszę rozpoznać gatunki znanych zwierząt występujących w stawie i nad stawem (szczególna uwagę zwrócić na gatunki chronione),

 

 

 

 

 

 

 

 

- nauczyciel zwraca uwagę na łabędzie pływające po stawie;

 

 

 

 

 

 

- nauczyciel prosi, aby uczniowie pobrali do słoiczka wodę ze stawu;

 

 

 

 

 

 

d) przystanek czwarty

Południowo-wschodnia strona stawu (ta część jest wybetonowana, zrobione są schodki, łatwy dostęp do wody)

 

- nauczyciel pyta, co uczniowie wiedzą na temat historii stawu w Błędowie;

- jakie znaczenie ma staw dla ludzi;

- nauczyciel pyta uczniów, czy oglądany staw jest ekosystemem (biocenozą) naturalnym czy sztucznym?

-Jakie przystosowania wykazują rośliny i zwierzęta do życia w wodzie?

 

- Jakie elementy stawu tworzą przyrodę ożywioną, a jakie nieożywioną?

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

e) przystanek piąty

rzeczka Mogielanka (łączy się ze stawem. Ekosystem naturalny. Wody czyste, płyną nieregulowanym korytem tworząc liczne zakola);

 

- nauczyciel pyta uczniów, czym różni się biocenoza rzeki od biocenozy stawu?

 

- jakie rośliny i zwierzęta można spotkać nad rzeką?

 

- nauczyciel prosi, aby uczniowie rozpoznali gatunki roślin i zwierząt występujące nad rzeką;

 

- nauczyciel zwraca uwagę na drzewa rosnące nad brzegiem rzeki (wierzby, olchy);

 

- nauczyciel prosi, aby uczniowie pobrali próbkę wody z rzeki i porównali ja z próbkami wody pobranej ze stawu;

 

 

 

 

- nauczyciel zwraca uwagę na XIX – wieczny młyn, który stoi w pobliżu rzeki (obecnie jest zamieszkały przez p. Wojciecha Fangora – malarza światowej sławy).

stawem (np. ryby, żaby);

 

 

 

- uczniowie pracują z atlasami do oznaczania zwierząt wodnych;

- wyławiają czerpakiem lub sitem drobne zwierzęta pływające w wodzie (młody narybek, kijanki, małże, ślimaki). Małe organizmy oglądają za pomocą lupy;

- zwracają uwagę na fruwające owady (np. ważki);

- uczniowie przez lornetkę oglądają pływające ptaki;

- uczniowie próbują naśladować ruchy zwierząt wodnych;

- uczniowie na karcie pracy zapisują nazwy zwierząt, które rozpoznali;

- jedna grupa uczniów nabiera wody do szklanego słoiczka;

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

- piąta grupa uczniów opowiada, czego dowiedziała się od rodziców na temat stawu (biocenoza sztuczna, poziom wody jest w nim regulowany stawidłami. Kilka lat temu staw został oczyszczony, zarybiony. Obecnie jest atrakcją dla wędkarzy).

- uczniowie wykorzystując swoją wiedzą ze szkoły podstawowej odpowiadają na pytania nauczyciela;

- szósta grupa uczniów recytuje krótkie wierszyki na temat roślin i zwierząt wodnych oraz zadaje zagadki biologiczne, np. „W fale jeziora skrzydłem biję lub też w Łazienkach pływam z wdziękiem. Mam bardzo długą, giętką szyję i białe pióra, takie piękne”. (Łabędź).

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

- siódma grupa krótko referuje wiadomości dotyczące życia w rzece;

 

- uczniowie pracują z przewodnikami do oznaczania roślin i zwierząt;

- wypisują na kartach pracy nazwy rozpoznawanych roślin i zwierząt;

- uczniowie obserwują, czy drzewa nie są uszkodzone, czy nie mają połamanych gałęzi;

 

 

- uczniowie nabierają wody do szklanego słoika i optycznie porównują ją z poprzednimi próbkami wody. Wyciągają wnioski gdzie woda jest najbardziej brudna, gdzie jest czysta i dlaczego?

 

- uczniowie opowiadają, do czego służyły kiedyś młyny wodne.

 

- jeden z uczniów krótko opowiada o malarstwie p. Wojciecha Fangora.

 

 

 

 

 

 

 

- uczniowie wiedzą, że drobne zwierzęta wyławiane z wody lub pobrane z roślin należy oglądać ostrożnie, aby ich nie uszkodzić;

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

- przemieszczamy się w kierunku południowym a następnie kilkadziesiąt metrów w stronę wschodnią;

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

- przechodzimy na drugą stronę ulicy. Z mostu obserwujemy wody Mogielanki. Schodzimy nad brzeg rzeki.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

- zwracamy uwagę na śmieci leżące wzdłuż brzegu rzeki;

 

 

II.                 Część końcowa.

 

1. Podsumowanie trasy ścieżki dydaktycznej.

 

- jakie rośliny i zwierzęta spotkaliśmy podczas wycieczki?

 

 

 

 

 

 

 

- nauczyciel pyta, jakie można podać przykłady zależności pokarmowych, które występują w oglądanych środowiskach?

 

 

 

- nauczyciel pyta, jaki wpływ ma człowiek na środowisko wodne?

- w jaki sposób można zmniejszyć ilość odpadów zaśmiecających teren?

 

2. Nauczyciel prosi, aby uczniowie narysowali w domu jedna roślinę lub jedno zwierzę, które rozpoznali w czasie wycieczki.

 

 

3. Zakończenie zająć.

 

 

 

- uczniowie wymieniają rozpoznane organizmy;

 

- uczniowie pokazują swoje zbiory, które zgromadzili w czasie wycieczki (muszle małż i ślimaków, kamienie);

 

 

- uczniowie podają przykłady łańcuchów pokarmowych występujących w stawie, w rzece i na łące (zapisują jeden przykład na karcie pracy);

 

 

- uczniowie odpowiadają na pytania nauczyciela;

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

- uczniowie wracają do budynku szkoły.

- idziemy w kierunku wschodnim na teren szkolny;

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

- fotografie z zajęć oraz rysunki wykorzystane będą do zrobienia w pracowni biologicznej gazetki klasowej pt. „Staw – środowisko życia różnych organizmów” lub „Różnorodność roślin i zwierząt w mojej miejscowości”.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Załącznik nr 1
 
Proponowana trasa ścieżki dydaktycznej.
 

Główne drogi (ulice)
Przystanki (postoje)
Wody (staw, rzeka)
Trasa wycieczki
Załącznik nr 2

 

Karta pracy ucznia

 

 

1.      Jakie gatunki roślin występują na łące? Podkreśl czerwonym flamastrem gatunki chronione.

 

 

 

 

2.      Jakie gatunki zwierzą można spotkać na łące? Podkreśl czerwonym flamastrem gatunki chronione.

 

 

 

3.      Jakie rośliny rosną w stawie i w pobliżu stawu? Podkreśl plechowce.

 

 

 

4.      Jakie zwierzęta żyją w stawie? Podkreśl bezkręgowce.

 

 

 

5.      Jakie rośliny można spotkać w rzece i nad rzeką? Zaznacz rośliny, które wykazują przystosowania do życia w wodzie.

 

 

 

6.      Jakie zwierzęta mogą żyć w rzece lub w  jej pobliżu? Zaznacz te zwierzęta, które wykazują przystosowania do życia w wodzie.

 

 

 

7.      Podaj przykład łańcucha pokarmowego (oglądane środowisko wodne – staw lub rzeka).

 

 

 

8.      Uzupełnij zdania:

a)          Przykładem biocenozy sztucznej jest ....................................................... .

b)         Przykładem biocenozy naturalnej jest ...................................................... .

c)          Człowiek wpływa negatywnie na środowisko, ponieważ ..........................

..................................................................................................................... .